SYSTEM PODATKÓW I OPŁAT LOKALNYCH

• podatek od nieruchomości,

• podatek rolny,

• podatek leśny,

• podatek od środków transportowych,

• podatek od działalności gospodarczej osób fizycznych (karta podatkowa),

• podatek od spadków i darowizn,

• podatek od posiadania psów,

• podatek od czynności cywilnoprawnych,

• opłata skarbowa,

• opłata eksploatacyjna,

• opłaty lokalne:

  • targowa, miejscowa, administracyjna,

• inne:

  • za usuwanie drzew i krzewów,

  • drogowe,

  • prolongacyjna,

• dopłaty adiacenckie, za użytkowanie wieczyste gruntów komunalnych, za użytkowanie gruntów nie zabudowanych w terminie,

• samoopodatkowanie mieszkańców,

• podatek katastralny (projekt),

• historia podatków i opłat lokalnych w PRL (do 1975 r.)

• wstęp

polecamy:  Wprowadzenie do systemu danin publicznych - jedyne w sieci kompleksowe opracowanie poświęcone elementom techniki podatkowej:

1. KLASYCZNE TEORIE SAMORZĄDU - link do strony finanse publiczne
2. WSPÓŁCZESNE TEORIE SAMORZĄDU - link do strony finanse publiczne
3. EUROPEJSKA KARTA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO - link do strony finanse publiczne
4. SUBSYDIARNOŚĆ - link do strony finanse publiczne
5. WYDATKI SAMORZĄDOWE - GOSPODARKA KOMUNALNA - link do strony finanse publiczne

1. DOCHODY J.S.T: - link do strony finanse publiczne
   1. UDZIAŁY W PODATKACH PAŃSTOWYCH - link do strony finanse publiczne
   2. SUBWENCJA OGÓLNA  - link do strony finanse publiczne
   • subwencja oświatowa - link do strony finanse publiczne
   3. DOTACJE - link do strony finanse publiczne
   4. PODATKI I OPŁATY LOKALNE

Skutki udzielonych przez gminy w roku 2001  ulg, odroczeń, umorzeń, zwolnień i  zaniechania poboru podatków (bez ulg i zwolnień ustawowych) oraz  obniżenia górnych stawek podatków prezentuje poniższe zestawienie.

Źródło: Sprawozdania roczne z wykonania budżetów gmin za 2001 r. (Min. Fin.)

Z łącznej kwoty, udzielonych przez gminy w 2001 roku, ulg   oraz  obniżeń górnych stawek podatków w wysokości 1.391.588 tys. zł, na  ulgi, odroczenia, umorzenia, zwolnienia i zaniechanie poboru podatków (bez  ulg i zwolnień ustawowych) przypada 461.584 tys. zł (33,2%), zaś na obniżenia górnych stawek podatków 930.004 tys. zł (66,8%). W  odniesieniu do wykonania przez gminy dochodów ogółem, łączna  kwota udzielonych ulg, odroczeń, umorzeń, zwolnień, zaniechania poboru oraz obniżenia górnych stawek podatkowych stanowiła 3,7%, natomiast  w  odniesieniu do kwoty dochodów własnych  -  7,2%.

Największy udział w łącznej kwocie ulg, odroczeń, umorzeń, zwolnień, miały   w  2001 r. ulgi w podatku od nieruchomości - 76,3%, ulgi w  podatku  rolnym  -  9,7% oraz pozostałe dochody - 8,3%.

Również w łącznej kwocie obniżenia górnych stawek podatkowych największy udział  miały obniżenia tych stawek w podatku od  nieruchomości (90,3%) oraz  w podatku rolnym (6,9%).

Łączna kwota udzielonych w 2001 roku ulg i obniżeń górnych stawek,   w porównaniu do dochodów wykonanych, stanowiła z tytułu: podatku  rolnego - 24,2%, podatku od  nieruchomości - 19,9%,  podatku  od środków transportowych - 15,7% i  były to najwyższe wskaźniki ulg i obniżeń w  grupie dochodów własnych.

Przy obliczaniu dochodów podatkowych, stanowiących podstawę do ustalania dla  gmin subwencji wyrównawczej, uwzględniane były skutki - udzielonych przez  właściwe organy gmin - ulg, odroczeń, umorzeń, zwolnień, zaniechania  poboru oraz  obniżenia górnych stawek podatków (z wyjątkiem podatku od nieruchomości w  gminach o liczbie mieszkańców do  15 tys.). W przeciwnym  bowiem razie budżet  państwa refundowałby gminie skutki decyzji jej organów.

Historia podatków i opłat w PRL (do 1975 r.)

Podatki i opłaty lokalne swą obecną nazwę przyjęły dopiero w zapisie  ustawowym w 1985 roku. Wcześniej określane były jako podatki i opłaty terenowe wprowadzone w 1951 roku. Podatki i opłaty terenowe miały charakter świadczeń obligatoryjnych (podatek od nieruchomości, podatek od lokali i podatek targowy)  bądź fakultatywnych (podatek miejski - pobierany w formie dodatku od podatku od lokali, podatek od zbytku mieszkaniowego - od pomieszczeń uznanych za zbędne w związku np. z małą liczbą mieszkańców, podatek od posiadania psów, podatek od polowania i rybołówstwa, także opłata administracyjna i targowa).

W 1955 roku zniesiono podatek od zbytku mieszkaniowego i podatek od polowania i rybołówstwa (podatki niewiele znaczące w budżetach gmin) oraz dołączono podatek targowy do opłaty targowej. W miejsce istniejących wcześniej taks i opłat kuracyjnych wprowadzonoopłatę uzdrowiskową oraz ustanowiono nową opłatę w  wymiarze lokalnym, mianowicie opłatę od środków transportowych.

Regulacje prawne z 1955 roku były wielokrotnie zmieniane, w 1958 roku wprowadzono podatek konsumpcyjny od spożycia w nocnych lokalach rozrywkowych - płaciły go osoby spożywające w nocnych lokalach rozrywkowych po godzinie 23.

W  1962 roku podatek miejski włączono do podatku od lokali oraz zniesiono podatek od  środków transportowych od rolników pobierany od koni.

Istotną zmianę w podatkach i opłatach terenowych wprowadzono w 1975 roku. Ustawa wydana w tym roku obejmowała swym zakresem takie dochody budżetów rad narodowych stopnia  podstawowego, jak: podatek od nieruchomości, podatek od lokali, podatek od posiadania psów, opłatę targową, opłatę od środków transportowych, opłatę klimatyczną  oraz opłatę administracyjną za czynności urzędowe nie będące przedmiotem opłaty skarbowej. W podatkach od nieruchomości i od lokali zmieniono istotnie konstrukcję tych podatków i zasady naliczania. Za podstawę opodatkowania przyjęto powierzchnię budynku lub lokalu. Nie zmieniły się zasady opodatkowania podatkiem od nieruchomości budynków należących do jednostek gospodarki uspołecznionej. Przepisy te uchylono w 1982 roku, aby w 1990 roku powrócić do koncepcji wspólnego opodatkowania podatkiem od nieruchomości wszystkich grup podatników."

"W czasach PRL dominująca gospodarka uspołeczniona podporządkowana była nakazom planu, rozliczanego najczęściej w jednostkach naturalnych. W jej obrębie nie działały takie instytucje rynkowe jak: cena, przychód, koszt, zysk i in. Podatkami odpowiadającymi wskazanym kategoriom była objęta tylko gospodarka nieuspołeczniona.
   Wprowadzony w 1945 r. powszechny podatek od wynagrodzeń znoszony był sukcesywnie w latach 1971-1975 w stosunku do wynagrodzeń z tytułu zatrudnienia w jednostkach gospodarki uspołecznionej. Pobierany był aż do końca 1991 r. od osób zatrudnionych w sektorze prywatnym, a także od wynagrodzeń uzyskiwanych z pracy własnej, tj. z twórczości i działalności naukowej, oświatowej i artystycznej oraz z pracy wykonanej na podstawie umów o dzieło i umów zlecenia. Liniowa stawka podatku od wynagrodzeń ze stosunku pracy w sektorze prywatnym wynosiła najczęściej 20% lub 17,5%, w odniesieniu do honorariów artystycznych 10%, a od umów zlecenia lub o dzieło 20% podstawy opodatkowania.
   Nadbudową nad tym podatkiem był podatek wyrównawczy, wprowadzony w 1957 r. i obowiązujący do 1991 r. Po przekroczeniu pewnego limitu dochodów, podatnik (także zatrudniony w gospodarce uspołecznionej), zobowiązany był do złożenia zeznania podatkowego. Przy dochodach przekraczających ustalaną administracyjnie kwotę wolną, stawka podatku wynosiła 10%. W najwyższych przedziałach skali sięgała 50%, z tym, że od 1990 r. łączne obciążenie podatkiem wyrównawczym nie mogło przekroczyć 40% dochodu. W podatku wyrównawczym stosowane były liczne ulgi, m.in.: na budowę i remont domu, na utrzymanie dzieci, dla osób wykonujących zawody twórcze.
   Działalność gospodarcza w sektorze nieuspołecznionym do 1993 r. opodatkowana była podatkiem obrotowym, wymierzanym od wielkości sprzedaży oraz progresywnym podatkiem dochodowym. Odmianą podatku obrotowego był podatek graniczny, obejmujący towary sprowadzane z zagranicy; zastąpiony w 1994 r. przez podatek importowy. Znaczna część podatników płaciła podatki obrotowe i dochodowe w uproszczonych, zryczałtowanych formach.
   Do 1984 r. grunty indywidualnych gospodarstw rolnych były opodatkowane podatkiem gruntowym, natomiast dochody z niektórych upraw i rodzajów produkcji zwierzęcej, jako tzw. działy specjalne (uprawy gruntowe warzyw i kwiatów, krzewy owocowe, sady, uprawy w szklarniach, tunelach foliowych, drób rzeźny) opodatkowane były progresywnym podatkiem wyrównawczym. Dochód ustalany był przy zastosowaniu rocznych norm szacunkowych z jednostki produkcji. Przy wysokich dochodach podatek mógł wynieść krańcowo 50% dochodu szacunkowego.
   Począwszy od 1985 r. grunty gospodarstw rolnych oraz niektóre rodzaje produkcji rolnej, zaliczone do działów specjalnych, zostały opodatkowane podatkiem rolnym stanowiącym modyfikację podatku gruntowego. W ramach reformy wprowadzającej powszechny podatek od dochodów ludności, dochody z działów specjalnych produkcji rolnej zostały objęte tym podatkiem, z tym że do działów specjalnych zaliczono jedynie uprawy i produkcje prowadzone niezależnie od warunków klimatycznych i glebowych.
   Z początkiem lat 90-tych ułomny system podatkowy został zastąpiony nowym, zbliżonym do rozwiązań stosowanych w krajach Unii Europejskiej. Reforma podatkowa przeprowadzona w latach 1991-1992 zlikwidowała kilka tytułów podatkowych: podatek od wynagrodzeń, wyrównawczy, podatek od płac - uiszczany przez pracodawców, podatek dochodowy od działalności gospodarczej, podatek rolny z działów specjalnych produkcji rolnej. Zlikwidowano również odrębne opodatkowanie podatkiem dochodowym osób prawnych z sektora gospodarki uspołecznionej i nieuspołecznionej, wprowadzając w styczniu 1989 r. jednolity podatek dochodowy od osób prawnych.
   W obszarze podatków dochodowych pewne doraźne rozwiązania utrzymały się jeszcze przez kilka lat, w tym tzw. "popiwek", czyli podatek od ponadnormatywnego wzrostu wynagrodzeń w przedsiębiorstwach państwowych. Wprowadzony jeszcze w latach 80-tych miał być przeciwwagą dla płacowych roszczeń załóg. Był on płacony przez przedsiębiorstwa, które przekroczyły ustalony administracyjnie poziom wzrostu wynagrodzeń. Podatek ten został zniesiony całkowicie w 1996 r." (materiał MF)

Prawne podstawy nakładania obowiązków podatkowych stanowi obowiązująca od dnia 17 października 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483). W art. 217 ustrojodawca postanowił, że:

1. nakładanie:
   • podatków,
   • innych danin publicznych,
2. określanie:
   • podmiotów opodatkowania,
   • przedmiotów opodatkowania,
   • stawek podatkowych,
   • kategorii podmiotów zwolnionych od podatków,
   • zasad przyznawania ulg i umorzeń podatkowych

może następować wyłącznie w drodze ustawy.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 8 Konstytucji jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Oznacza to, że jeżeli w przepisach prawa podatkowego zawarte jest unormowanie sprzeczne z określonym przepisem Konstytucji, stosuje się przepis Konstytucji. Miejsce Konstytucji w systemie źródeł prawa podatkowego wymaga nadto, aby proces jego wykładni przebiegał w taki sposób, by dokonana interpretacja była zgodna z Konstytucją. W tej kwestii należy zwrócić uwagę na wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, zawarte w uchwale z dnia 6 września 1995 r., sygn. W 20/94 (Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, 1995, nr 1, poz. 6, cz. II, s. 258-265), który wskazuje, iż w sytuacji, gdy jest możliwe takie wyłożenie przepisu, aby pozostawał on w zgodzie z Konstytucją, należy z tej możliwości skorzystać, odrzucając taką drogę interpretacji, która prowadzi do odczytania przepisu jako niekonstytucyjnego.

   Na polski system podatkowy składa się jedenaście tytułów podatkowych, objętych materialnym szczególnym prawem podatkowym. Pojęcie podatku zostało zdefiniowane w art. 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) jako publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe i bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej. Przepisy Ordynacji podatkowej stosuje się również do opłat i innych niepodatkowych należności budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe, oraz opłat, o których mowa w przepisach o podatkach i opłatach lokalnych.

   Według kryterium przerzucalności podatki można podzielić na:

1. bezpośrednie, czyli takie, których skutków nie można przerzucić na inny podmiot:

   • podatek dochodowy od osób fizycznych,

   • podatek dochodowy od osób prawnych,

   • podatek od spadków i darowizn,

   • podatek od czynności cywilnoprawnych,

   • podatek rolny,

   • podatek leśny,

   • podatek od nieruchomości,

   • podatek od środków transportowych,

   • podatek od posiadania psów,

2. pośrednie, tj. takie, których skutki można przerzucić na inny podmiot:

   • podatek od towarów i usług,

   • podatek akcyzowy,

   • podatek od gier.

Część materialna ogólna i część proceduralna prawa podatkowego została uregulowana przepisami Ordynacji podatkowej.

zobacz:  techniki podatkowe  - finanse publiczne - analiza finansowa - zarządzanie finansami szkół  - strona osiedla HUBY - Wrocław  

data ostatniej zmiany:   2007-09-03

Wszelki prawa zastrzeżone. Zabrania się publikowania materiałów bez zgody autora. Copyright©2003 Maciej Borowski.